تبلیغات
اختلالات یادگیری و رفتاری کودکان - اختلالات یادگیری(1)
 
اختلالات یادگیری و رفتاری کودکان

تعریف اختلالات یادگیری     Learning Disorder

 

کودکان دارای اختلال یادگیری ظاهری طبیعی دارند، رشد جسمی و قد و وزنشان حاکی از بهنجار بودن آنان است. هوششان کمابیش عادی است، به خوبی صحبت می‌کنند، مانند سایر کودکان بازی می‌کنند و مثل همسالان خود با سایرین ارتباط برقرار می‌کنند، در خانه نیز خود یاریهای لازم را دارند و کارهایی را که والدین به آنان واگذار می‌کنند به خوبی انجام می‌دهند و از رفتار و اخلاق عادی برخوردارند. لیکن وقتی به مدرسه می‌روند و می‌خواهند خواندن و نوشتن و حساب یاد بگیرند دچار مشکلات جدی می‌شوند. بیش از یک قرن است که متخصان علوم تربیتی و روانشناسی و گفتار درمانی در پی تشخیص و درمان مشکلات این قبیل کودکان بوده‌اند.

بیش از شصت تعریف برای اختلالات یادگیری وجود دارد که معروفترین آنها عبارتست از:

اختلال در یک یا چند فرآیند روانی پایه به درک یا استفاده از زبان شفاهی یا کتبی مربوط می‌شود و می‌تواند به شکل عدم توانایی کامل در گوش کردن ، فکر کردن ، صحبت کردن ، خواندن ، نوشتن ، هجی کردن یا انجام محاسبه‌های ریاضی ظاهر شود. این اصطلاح شرایطی چون معلولیتهای ادراکی ، آسیب دیدگیهای مغزی ، نقص جزئی در کار مغز ، دیس ‌لکسی یا نارسا خوانی و آفازیای رشدی را در بر می‌گیرد. از سوی دیگر ، اصطلاح یاد شده آن عده را که اصولا بواسطه معلولیتهای دیداری ، شنیداری یا حرکتی همچنین عقب ماندگی ذهنی یا محرومیتهای محیطی ، فرهنگی یا اقتصادی به مشکلات یادگیری دچار شده‌اند را شامل نمی‌شود.

میزان آماراین دانش آموزان در حدود بین 1تا3 درصد و در بعضی از امار ها تا 30%گزارش شده ولی به طور کلی این دسته از کودکان به علت مشکلات شناختی امار دقیقی از انها در دست نیست.

در این اختلال از اولین مراحل رشد یادگیری کودک دچار مشکل می باشد و در سراسر دوران دبستان گاه تا دوران نوجوانی ادامه می یابد ولی بیشترنشانه های خود را در دوران دبستان به شدت نشان می دهد.

در ادامه مطلب علل ،ویژگی ها،تشخیص و درمان اختلالات یادگیری بیان شده است

ویژگی های اختلال یادگیری(LD)

این دسته از دانش آموزان به طور کلی در یکی از زمینه های درسی از نظر میزان پیشرفت و یادگیری به طور فاحشی با دیگر دروس دچار عقب ماندگی می باشند بدون اینکه از نظر ذهنی دچار عقب ماندگی هوشی باشند.

1- دشواری یادگیری تحصیلی:۱- مهارت های خواندن پایه ۲- درک مطلب خواندنی ۳- بیان نوشتاری ۴- محاسبات ریاضی و استدلال ریاضی

2- در زمینه های رشدی-حرکتی در تاریخچه زندگی او تاخیر شدید یا تاخیری دیده نمی شود

3- بهره ی هوشی عادی دارد.

4- با روس های اموزشی ویژه معمولا تا سنین بالا تا حدودی رفع می گردد.

5- میزان هماهنگی با محیط معمولا دچار اختلال فاحش نمی گردد.

6- اختلالات زبانی : مارج(۱۹۷۲)تخمین می زندکه ۵۰درصدازافراددارای اختلال یادگیری نارسایی هایی درزبان دارند.ازآنجاکه مهارت های زبانی وعملکردتحصیلی رابطه ی نزدیکی باهم دارند گاهی اوقات دشواراست که تعیین کنیم کدام اختلال مقدم بوده است.

7- اختلالات ادراکی :ناتوانی درتشخیص،تمییزدادن وتغییروتفسیر درونداد حسی ( دریافت دیداری،تمییزدیداری،حافظه ی دیداری،تمییزشنیداری،حافظه شنیداری ویکپارچه سازی بین حواس)

8- نارسایی های فراشناختی : ۱- آگاه بودن ازمهارت هاوراهبردها ومنابع موردنیاز برای انجام اثربخش یک تکلیف ۲- توانایی استفاده ازمکانیسم های خودگردانی ازقبیل(حرکت های برنامه ریزی ،ارزشیابی اثربخشی فعالیت های درحال جریان،رسیدگی کردن به بازده کوشش هاورفع کردن مشکلات)برای تضمین تکمیل موفقیت آمیز یک تکلیف.

9- مشکلات اجتماعی - هیجانی(عاطفی) : احساس خودارزشمندی منفی ، آنان به جای آموختن وکسب نگرش هایی درباره ی تکالیفی که «می توانندانجام دهند»اغلب به آموختن آنچه که « نمی توانندانجام دهند»توجه می کنند.این فقدان حرمت نفس مثبت اغلب منجربه خودپنداره وعزت نفس ضعیفی درآنهامی شود.

10- مشکلات حافظه ای : ۱- ناتوانی درکاربردراهبردها ۲- دشواری دربه خاطرسپردن مطالب کلامی

11- اختلالات حرکتی

12- بیش فعالی همراه بانقص توجه (ADHD) :

۱- توجه به محرک های نامربوط ۲- دامنه ی توجه کوتاه ۳- حواس پرتی ۴- حساسیت بیش ازحد

بین ۱۵ تا ۲۰ درصددانش آموزان LD مبتلابه ADHDهستند.

علل بروز اختلالات یادگیری

به طور کلی علت ناشناخته است ولی فرضیات متعددی در مورد علل ان وجود دارد که بعضی از انها تقدم عوامل زیستی است-که بر عوامل غیر زیستی(نظیر فرصت یادگیری وکیفیت تدریس)تاثیر می گذارند و در نتیجه باعث اختلال می گردد.

ثابت شده است که علل بروز اختلالات یادگیری نسبتا مهم است. با این حال در پژوهشهای مختلف تاثیر عوامل زیر در بروز این اختلالات مورد تائید بوده‌اند. هر چند همواره تاثیر متقابل عوامل مورد نظر بوده است.

عوامل فیزیولوژیک موثر در بروز اختلالات یادگیری

بسیاری از متخصصان بر این باورند که علل اساسی و عمده اختلالات یادگیری آسیب دیدگی مغزی شدید یا جزئی و صدمه وارده به دستگاه عصبی مرکزی است.

عوامل موثر در بروز اختلالات یادگیری

شواهدی در دست است که نشان می‌دهد اختلالات یادگیری احتمالا در برخی خانواده‌ها بیش از دیگران دیده می‌شود. مطالعات انجام شده بر روی دوقلوها به گونه‌ای حاکی از نشانه‌های عمل ژنتیکی است. واکر ، «کول» و «ولف» به الگوهای خانوادگی پی برده‌اند که با اختلالات یادگیری پیوند دارند.

عوامل بیوشیمیایی موثر در بروز اختلالات یادگیری

گفته شده است که اختلالات گوناگون متابولیکی در حکم عواملی هستند که موجب اختلالت یادگیری می‌شوند. برخی از عوامل بیوشیمیایی که در ارتباط با اختلالات یادگیری از آنها نام برده شده است عبارتند از: هایپوگلیسمی ، عدم توازن استیل کولی نستروز و کم کاری تروئید.

عوامل پیش هنگام و قبل از تولد در بروز اختلالات یادگیری

اختلالات یادگیری برخی کودکان می‌تواند بواسطه مشکلاتی باشد که پیش از تولد ، هنگام تولد و بلافاصله بعد از تولد وجود داشته است.

از جمله عوامل پیش از تولد عبارتند از:

عدم تناسب نوع خون مادر با جنین

اختلالات در ترشحات داخلی مادر

قرار گرفتن در برابر اشعه

استفاده از دارو

از عوامل هنگام تولد می‌تواند به مواردی چون:

کم وزنی هنگام تولد

آسیب وارده بر سر

آمدن جفت پیش از نوزاد

تولد با پا ، اشاره کرد.

از عوامل بعد از تولد عبارتند از:

مسمومیت سرب

نارساییهای تغذیه‌ای

محرومیتهای محیطی و ...

عوامل آموزشی موثر در بروز اختلالات یادگیری

به عقیده برخی متخصصان تدریس ناکافی و ناصحیح می‌تواند در بسیاری از اختلالات یادگیری عامل به حساب بیاید. به نظر می‌رسد که شماری از کودکان مبتلا به اختلالات یادگیری مرکز تحت آموزش کافی و مناسب قرار نگرفته‌اند.

كودكان LD و مشكلات در تشخیص و درك بینایی

متخصصان بسیاری از پژوهش های خود دریافته اند كه كودكان LD اگرچه از دید كافی یا قدرت بینایی لازم برخوردارند اما مشكلاتی در تشخیص و درك بینایی دارند.

شناسایی و تصحیح این مشكلات به علت ارتباط مستقیمی كه با موفقیت در توانایی خواندن از روش (نگاه كردن) دارد مورد توجه بسیاری از متخصصان كودكان استثنایی بوده است. وقتی مشكلات تشخیص و درك بینایی شدت پیدا كند (آگنوزی بینایی) نامیده می شود.

مدل ها و تئوری های دیداری

1- نظریه گتمن

دید حركتی visumotor-theory سال 1965 در مدل گتمن تاكید زیادی بر روی رشد دید داشته است و مفهوم دید در این مدل قابل مقایسه با مفهوم ادراك می باشد.

دید فرایندی است كه طی آن آدمی فضا و مكان را به عنوان یك كل درك می كند كه این با مفهوم بینایی و حساسیت بصری متفاوت است. در این تعریف دید شامل توانایی است كه انسان با استفاده از آن می تواند جهان و رابطه خود را با آن تفسیر و تعبیر كند.

دید وسیله ای است كه كارایی حواس را در یادگیری افزایش می دهد. زیرا بیشتر برداشت ما از محیط اطراف از طریق دیدار است.

تئوری دید حركتی گتمن

گتمن معتقد است چشم ما در هنگام حركت تصاویر بیشتری را نسبت به زمانی كه حركت نمی كنیم از جهان اطراف دریافت می كند. بنابراین معتقد است كودكانی كه در دوران طفولیت در گهواره بزرگ شده اند با كودكانی كه گهواره نداشته اند در سنین بالاتر دو دید مختلف از زندگی خواهند داشت. زیرا كودك به دلیل حركت گهواره زوایای دید بیشتری از محیط خود دارد و از اجسام اطراف خود اطلاعات بیشتری در مغزش جمع آوری نموده است. در نتیجه در مراحل یادگیری با توجه به معلومات قبلی در مغز خود در ایجاد طرحواره های اولیه موفق تر خواهد بود.

بنابراین بالا و پایین پریدن كودكان- تاب بازی- سرسره بازی- الاكلنگ و سایر وسایل و بازی های حركتی تغییرات مثبتی در كاركرد ادراك دیداری بوجود می آورند.

دیدن اجسام مختلف مانند: یك مكعب- یك تخم مرغ- یك اتومبیل و... از زوایای مختلف و رسم تصویر این اجسام به اشكال متفاوت در بالا بردن دید حركتی كودك بسیار مؤثر می باشد.مشكلات ناشی از ضعف در دید حركتی گتمن

1- ضعف در ادراك بینایی

2- كندی حركات

3- رسم خطوط به صورت بریده بریده

4- ضعف در تجسم فضایی

5- وجود مشكل در روان خوانی و نارسانویسی در دوران دبستاننحوه رفع این مشكلات

تشخیص نقاط ضعف و سپس طرح بازی و فعالیت هایی كه كودك بتواند جهان را بعنوان یك كل درك نماید و حركات دنیای اطرافش را یكپارچه ببیند.

انواع اختلالات یادگیری

کودکان مبتلا به اختلالات یادگیری ممکن است در یکی یا چند مورد از زمینه‌های زیر دچار مشکل باشند: اختلال در زبان گفتاری ، اختلال در زبان نوشتاری(املا) ، اختلال خواندن و اختلال در حساب. به عبارتی ممکن است کودکی در همه زمینه‌های فوق به جز یک زمینه عملکرد خوب و مناسبی داشته باشد، ولی در یک زمینه دچار مشکل شود و به این ترتیب همپوشیهای مختلفی در زمینه‌های یاد شده ممکن است اتفاق بیافتد.

تشخیص اختلال یادگیری

یکی از مشکلات تشخیصی این مشکل، تفاوت آن از دیگر اختلالات رشدی است و دیگر مشکل ، تشخیص این اختلال از بد آموزی وعدم تجربه کافی آموزشی می باشد این اختلال با مشکلات دیگری نظیر کمبود توجه و دیگر اختلال های رفتاری به خصوص بیش فعالی همراه می گردد.1- ملاک های رفتاری عبارتنداز :

اختلال ادراکی: به طور مثال وقتی از دانش آموز بخواهیم به یک تصویر نگاه کند او به جای دیدن کل تصویر اجزا را میبیند یا طرح را تحریف کرده و نقش و زمینه را به جای یکدیگر به حساب می اورد یا اگر به او گفته شود حرف(آ)را بنویسید کل صفحه را با حرف(آ)پر می کند.

اختلال مفهومی: اگر از دانش آموز بخواهیم متنی را بخواند قادر به درک مطلب یا خلاصه کردن ان نیست.

اختلالات رفتاری: معمولا اختلالات رفتاری نظیر زیاده فعالی تحریک پذیری و دیگر مشکلات هیجانی را از خود نشان می دهد. 1- ملاک های زیستی:

علائم خفیف عصبی:نظیر ناشیگری در راه رفتن عدم قدرت کافی در انجام مهارت های ظریف حرکتی.

در نوار مغزی ضایعات عصبی دیده می شود بدون اینکه دچار عقب ماندگی ذهنی خود یا افراد خانواده باشند.

معلمین از جمله اولین كسانی هستند كه متوجه اینگونه دانش آموزان می شوند و پس از اینكه روشهای گوناگون یاد دهی – یادگیری را اجرا می كنند ولی در مورد چنین كودكانی به موفقیت چشمگیری نمی رسند آنان را به مراكز آموزش وتوانبخشی مشكلات ویژه یادگیری هدایت می كنند

مراحل ارزیابی و تشخیص در مراكز آموزشی مشكلات ویژه یادگیری شامل:

1- پیشینه كاوی و مصاحبه : كه عموما شامل تهیه تاریخچه كلی از زندگی فرد كه به وسیله بازنگری پرونده های كودك مصاحبه با والدین ، معلمین و خود كودك تهیه می شود .

2- مشاهدات بالینی : مشاهده گر در حین مراحل ارزیابی اطلاعاتی را از خصوصیات و ویژگیهای رفتاری كودك به دست می آورد كه او را در امر تشخیص یاری می دهد .

3- آزمون های رسمی

الف : آزمون روانی شناختی و كسلر :

یك تحول مهم در تشخیص و جایدهی كودكان ویژه دریافتهای جدیدی است كه از چگونگی استفاده از آزمونهای روانی ، شناختی بدست آمده است . این گونه ارزیابی و تشخیص ما را به این حقیقت رهنمون می شود كه خدمات آموزش و پرورشی باید حوزه وسیعی را دربرگیرد و سعی شود تا دانش آموز كه در اكثر حیطه های یادگیری عادی است ولی مشكلات یادگیری خاصی دارد بتواند در كلاس عادی آموزش ببیند و در عین حال به كمك های تكمیلی ویژه دسترسی داشته باشد . برای نیل به این اهداف آزمون و كسلر یكی از ابزارهای نسبتا گویا و فراگیر است كه جهت ارزیابی كودكان با مشكلات خاص یادگیری كاربرد فراوانی دارد .

ب : آزمونهای بینایی

دیداری حركتی بندر – گشتالت – آزمون ادراكی بینایی فراستیگ

ج : آزمونهای شنوایی وپمن

د: آزمون های پیشرفت تحصیلی

پیشرفت تحصیلی خواندن – پیشرفت تحصیلی نوشتن - پیشرفت تحصیلی ریاضیات

ه : آزمون رشد حركتی لینکلن- اوزرتسكی

ی : آزمون برتری طرفی

 

درمان اختلالات یادگیری

هر چند اختلالات یادگیری اصولا مساله‌ای آموزشی است، اما از چندین جنبه مختلف مورد بررسی قرار گرفته است. بسیاری تلاشها در این زمینه آشکار از فرضیه نقص جزئی در مغز سود می‌جویند و بدین ترتیب می‌کوشند تا با ارزیابی مسائل فرض شده مربوط به این نقص زیستی مشکل را برطرف کنند. از جمله شیوه‌های درمانی رایج بر این اساس می‌توان به درمان رایج بر نگرشهای "ادراکی" - "حرکتی" اشاره کرد.

در این شیوه تلاش می‌شود تا موقعیتهایی برای کودک فراهم شود تا بتواند اطلاعاتی را از محیط دریافت دارد، به یکدیگر ارتباط دهد و آنها را دریابد. استفاده از روروک ، بازیهایی برای آموزش حرکت ، تمرینات روی تخته سیاه برای رشد هماهنگی حرکت و ادراک دیداری ، حل معما در این شیوه کاربرد دارد.

از روشهای درمانی دیگر می‌توان به روش "دیداری" - "حرکتی فراستیگ" و شیوه‌های رفتاری اشاره کرد. برخی از متخصصان حرفه پزشکی نیز معتقدند باید به این دسته کودکان دست کم به طور آزمایشی دارو تجویز کرد. با این حال درباره تاثیرات دارو درمانی روی دانش آموزان مبتلا به اختلالات یادگیری مطالعات انجام شده بسیار اندک است. "مگا ویتامین درمانی" اولین بار توسط کوت برای درمان این اختلالات پیشنهاد شد که به استفاده از ویتامینها تا حداکثر یک هزار برابر میزان مورد نیاز بدن گفته می‌شود.

از سوی دیگر در نظر گرفتن امکانات آموزشی ویژه برای کودکان مورد توجه قرار گفته است مثلا استفاده از اتاق مرجع یا کلاسهای ویژه. با این حال مساله جای دهی مبتلایان به اختلالات یادگیری در کلاسهای مختلف هنوز مورد بحث بسیاری از متخصصان آموزش و پرورش است.

 

- آیا شخص دارای اختلالات بعد از توان بخشی و آموزش به حالت اول بر می گردد ؟

بعد از انجام مراحل آموزشی و توانبخشی مربی به انجام مجدد آزمونهایی می پردازد تا مطمئن شود كه ضعف های دانش آموز رفع گردیده آن گاه طی مشاوره با والدین و آموزگار مربوطه به كار با دانش آموز در مركز پایان می دهد ، ولی تا مدتها باید اولیاء و معلمین در ارتباط با مربی مركز بوده و به تبادل نظر بپردازند و همواره كودك را مورد توجه قرار داده و فعالیت های ایشان را كنترل كنند ، در غیر اینصورت اگر تعدیل رفتار از سوی والدین و اولیای مدرسه صورت نگیرد و با این تفكر كه كودك درمان شده و دیگر نیازی به مشاوره و راهنمایی ندارد و دانش آموز را رها كنند ممكن است به حالت قبلی بر گردد و مجددا دچار افت تحصیلی و یا رفتاری شود .

 





نوع مطلب : اختلالات یادگیری، 
برچسب ها :
یکشنبه 1388/02/13 :: نویسنده : سعدی عبدالملکی


درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : سعدی عبدالملکی
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :